Poesijakero-atlas
Dezember 11th, 2018 | Published in Literatur & Bücher, dROMa (Magazin)
Poesijakero-atlas – Moderni poesijakeri kunst le Romendar
Buteder sar 250 poesiji le 100 pisimaschkijendar taj pisimaschendar, tel lendar te poar lirischi hangi andar i Austrija, o ardijaschtscha Wilfried Ihrig taj Ulrich Janetzki use ada „moderni poesijakero-atlas le Romendar taj Sintijen-dar“ khetan ledschine.
O khetan kedipe „Die Morgendämmerung der Worte“ o resultato jeke but berschengere rodipestar ando antikvarijartscha taj biblijotektscha la Europatar hi, o resultato jeke literaturakere visenschoftlichi forschinipestar uso kveltscha: Poesija le Romendar taj Sintijendar, le Lovarjendar, le Kalderaschendar, le Gitanojendar, le Gypsiejendar, le Travellerendar taj le Jenischijendar. Schoha angloda na ulo asaj mindenfelitiko, adala but sentelima pradima literaturatar, savi phare te lakel hi, asaj bulho sikado.
O khetan kedipe na len tschak o lirischi ajgeni koji upre, save ande Romani pisim hi, ham te o poesiji, save andar valami bisch tschibtscha andi nimtschki tschib prik bescharde ule, but lendar o erschtivar. Ardijaschi Wilfried Ihrig: „Phendo ol, i literatura themeskeri literatura hi, te oj vidschik gendi uli. I Romengeri-literatura themeskeri literatura hi, mint oj vidschik pisim ol, ande but vilagi, bojd ando cile vilagi le themestar.“
Taj sar pe jeke atlasiske kerinel, o cile pisimaschkiji taj pisimaschtscha – andar o Rusto pedar i Rumenija dschi andi Argentinija – schukar pal o vilagi sortirim. Upro bare anava peres, o barikane dschene la Romengera-poesijatar sar Papusza, Mattéo Maximoff vaj Alexander Germano; ham te upre but fatretertscha jeka neva generacijatar, save pumaro literarischi than meg iste soralisarinen. Taj tel lendar o ardijaschtscha muguli jek tekst le Charlie Chaplinistar keverinde, savo – sar le ov ande pri autobijografija phenel – upral i dajakeri rik andar jek englitiki „Gipsy“-familija tel schtaminel. Leskero tschau Michael Chaplin bara vojaha use phentscha, hot o tekst leskere dadestar lim schaj ol, pisinel i jazzakeri dschilaschkija taj pisimaschkija Dotschy Reinhardt ande pro anglutno alav. Afka tel le Chapliniskeri legenderi dilinidschili andar „Modern Times“ and gejipe andi kenva lakla. Ham nan o jekoschno loschando koja: O aridijaschtscha te trin dschilakere tekstscha la dschilaschkijatar taj Sintijengera-polgarengera aktivistkijatar Marianne Rosenberg ande pumaro khetan kedipe upre line. La poesija hat but muja hi. (RU)
Wilfried Ihrig und Ulrich Janetzki (Hrsg.): Die Morgendämmerung der Worte. Moderner Poesie-Atlas der Roma und Sinti, Die Andere Bibliothek: Berlin 2018, 350 r.
ando: dROMa 53 (2018), r. 18-19 (pdf-Download)