Jomakero rodipe ande Auschwitz-Birkenau
Oktober 26th, 2021 | Published in Geschichte & Gedenken, Interview, Radijo/TV Erba (Tschibtscha)
Radijo Erba & TV Erba
Tschibtscha | 25.10.2021 | 8.19 min | Redaktion: Adolf Gussak | Kamera/Schnitt: Elias Gärtner-Horvath
Johann Trattner: Spurensuche in Auschwitz-Birkenau
Johann Baranyai jomakero rodipe ande Auschwitz-Birkenau Betschiste deschuduj orenge o dschene, sar dschidovtscha, Roma taj butjaschtscha andar o nacijonalfonds, save Auschwitz uso pradipe le blokistar deschuefta akarde ule, pumen reste taj busiha upro drom pumen kerde. O cile dschene, save pumen upro drom Auschwitzate kerde, jek bara dukaha ham te jek gondoha valaso te schunel taj valsao pedar i ajgeni familija te phukal so lenge adaj upre ada than kerdo ulo, jek aunpaschlaripe sina. Na ar te gondolinel sina, so adaj sa upre ada than kerdo ulo taj soske? O pharo drom uso block deschutrin, kaj o artschijipe ande Auschwitz le Romendar hi, le Johann Baranyaiske, sar lo agun butscholahi akan Trattner leskero familijakero anav hi, na loke sina. Kipi le Romendar, le familijendar, muschikascherndar taj le tschavendar andar mindenfelitike vilagi, kaj Roma anglo haburi dschivnahi ando block deschutrin butvar te dikel hi. So adaj le manuschenca sa kerdo ulo taj saj idijologija adaj palal terdschini schoha te hajol ovla. Ando artschijipe ando block deschutrin te o anava le dschenendar, save ande Auschwitz-Birkenau ledschim ule upre jek tablina hi. O Hansi, sar ov le Romendar ando Burgenland akardo ol mindschart te rodel kesdintscha le anevstar Baranyai. Upre jek kipo le artschijipestar o Johann Baranyai pra muam prindschartscha, savi ande Auschwitz Birkenau ledschim uli.
O Erich Finsches, dschido ando porintschago le Johann Baranyaiha phukal pedar pri terdschivipeskeri historija. O barakn, kaj o dschene iste sovnahi, vaj upri khulali kaj iste dschanahi sikan saj sakodiveskero bibastalo dschivipe le manuschen odoj sina. O kherodipe uso gondolipeskero than, kaj ando mindenfelitike tschibtscha upro opfertscha gondolim ol taj o pajn, kaj o praho le manuschendar saven tarde odoj ande tschidim ulo, schoha le dschenendar save odoj sina pobisterdo ovla.
Johann Baranyai wurde 1953 im südburgenländischen Gritsch (Bezirk Jennersdorf) geboren; er lebt heute in Gritsch. Auszug aus Mri Historija (pdf):
Ihr Vater ist ebenso wie Sie hier in Gritsch geboren, 1920, und ihre Mutter 1922 in Kemeten (Bezirk Oberwart). Was haben Ihnen Ihre Eltern über die Zeit vor dem Krieg erzählt?
Mein Vater war ja vor dem Krieg mit meiner Mutter noch nicht zusammen, sie sind erst nach dem Krieg zusammengekommen; aber er hat uns immer erzählt, er ist ein Musiker gewesen, Berufsmusiker, schon von jeher. Und Kesselflicker war er auch, das hat er noch nebenbei gemacht. Meine Mutter war in Zahling [Gemeinde Eltendorf, Bezirk Jennersdorf] verheiratet, und sie hat drei Kinder gehabt. Ihr erster Mann war auch Musiker. Der ist aber dann im KZ umgebracht worden. [Im Zuge des „Auschwitzerlasses“ vom 16. Dezember 1942 wurden ca. 2.900 österreichische Roma und Sinti verhaftet und im Frühjahr 1943 nach Auschwitz deportiert.] Und dann haben sie sie weggebracht, und daraufhin hat mein Vater gesagt, dass auch er mit seinen Leuten mitgeht. Nur, sie haben ja nicht gewusst, wo sie hinkommen.
(Beitrag und Text: TV Erba)