Parujipe le rasistischi anavestar „Zigeuner“

September 8th, 2020  |  Published in Radio & TV, Rassismus & Menschenrechte

Radio Roma samRoma sam
Radijo Burgenland:
24.8.2020 | (on demand)

Paprika- statt Zigeunerschnitzel (Foto: volksgruppen.orf.at)O anav sar „Zigeuner­schnit­zel“, „Zigeu­ner­soße“ vaj „Zi­geu­ner­räder“ but dsche­nenge prindschar­do hi. Pal but pro­ba­linipe min­den­den­feli­tike Roma taj Sinti orga­ni­sa­ci­jendar taj faraj­nendar o rasis­tischi anav „Zigeu­ner­sauce“ la mar­katar Knorr avro anav usch­tidel.

Imar ando bersch 2013 aja tema diskutirim ulo. O Roma taj Sinti mangle, hot o anav „Zigeu­ner­soße“ andar o sor­timent la fir­matar Knorr lim te ol. Knorr ham oda na kertscha taj phentscha hot imar 100 berscha ada re­cepto tra­dicija hi. Ad keripe nevo koja usch­tidija le mur­darpeha le ameri­ka­neristar George Floyd taj le „Black Lives Matter“-mi­ci­ni­pes­tar. O Emmerich Gärtner-Horvath ang­le­beschto le flogos­kere grup­nen­gere baj­rotistar le Romen­dar andi Austrija, phu­kal, sar ov le aktivis­tiha andar i Svecija burgenlandi­tike vurc­li­nenca aja cajt le irini­peske nu­cintscha. O terno flogos­kero grupnen­gero dscheno taj akti­visto andar i Svecija na pre ana­veha ando pradipe te dschal kamla. O vakeri­pe la redak­cija le ORF-istar tel lenin­tscha. Ov oda na kamla.

Amari kolegkija, i literaturakeri visenschoftlerkija Katharina Graf-Janoska ando lejcti ber­scha inte­re­santi angle vake­riptscha pedar o steri­jo­tiptscha andi Romani kojnha liker­tscha. Schaj hot, o ane­vengero dipe le haben­dar te le burgen­lan­ditike touris­mu­siha ando masch­ka­rutno 20. schel­ber­schengero te kerel hi, phenel i Graf-Ja­noska. O hami­schano sikajipe le Romen­dar taj Sinti­jendar ando kulina­rischi koja na tschak ando Burgenland del. Te ande o avre vilagio Roma taj Sinti hami­schane klische­jenca ando phand­lipe ande on. Habe delahi, save andar o tscho­ripe iste kerde ule, sar o peke balitscha­ne dschom­ri vaj o por­tscha, save le avren­dar na lim vaj bejg tschi­dim ule. O joginipe le Romen­ge fa­bitim sina, te o borso le mar­hendar ande per­lahi. Afka o borso upre minden­feliti­ke re­ceptscha ker­do taj hado ulo.

Le erschti Romani kongresiha ando bersch 1971 tel pisim ulo, hot Roma o ofici­jeli anav la flogos­kera grup­natar te ol. Kekaj oda kedo ulo hi le flogos­kere grup­nen­gere dsche­nen meg but kejmpfi­nipe le but klische­jenca. Adala steri­jotip­tscha iste andar o schere le dsche­nendar ari tradim on, phenel o Gärt­ner-Hor­vath. But artikel­tscha le be­cajch­ni­ni­peha „Zigeuner“ andi neksti cajt andar o boti taj bare boti taj upre o habes­kere kar­tscha le moja­keren­dar na buter dela. O Gärtner-Hor­vath dschanel, hot ada jirinipe jek tikni joma la but­jatar gejng rasismus taj diskri­mi­nacija hi. Ov ande pro vakeri­pe te la euro­ptike poltike­rendar mangel, kaj o manu­schen­gere tscha­tschip­tscha ande te liker­de te on.

Te o avro anav le habendar latsche vaj na latsche esbe lim ol, sako söber iste peske gondi kerel. Ham te jeke jekosch­ne manu­scheske use schaj pomo­schim ol, na buter diskri­mirim te ol, jek bari­kanipe le manu­schi­peske taj jek tikno jeri­nipe ando kejmpfi­nipe gejng o rasis­mus taj diskri­mian­cija hi.

(Text: volksgruppen.orf.at, le Adolf Gussakistar)

Comments are closed.