Andreas Tröscher: Romengere pisiniptscha

März 1st, 2009  |  Published in Literatur & Bücher, Veranstaltungen & Ausstellungen

buch-zigeunerlebenOfto dschi desch milijoni Roma dschin andi ostitiki rik la EUatar. Adala buteder manuscha hi, sar andi Austrija dschin. Kekaj ada afka hi, o Roma jek naprindschardi, ar dschumimi flogoskeri grupn atschon. O APA-reporteri Andreas Tröscher aun peske dikla, sar odola manuscha dschin taj o phutschajipe: sar on te dschil kamna. Afka jek kenva andar o roasinipeskere pisiniptscha kerdi uli. Le Tröscheriskeri kenva le anaviha „Zigeunerleben. Romengere pisiniptscha andar i ost Europa“ ando 4. merc, 19 orenge ando „Depot“ (1070 Betsch, Breite Gasse 3) angli terdschardi ol. Essays andar Rumenija, Bulgarija, Ungriko taj Slovakija laken pumen ande aja kenva. On sikan glajchi koji, ham te na glajchi koji ando Romengere sake divesa: Jek dschivipe ande melale ghetos taj te ande tschorikane slums nisaj kanalisacijonaha vaj nojoskere bejg ladipeha vaj ando aun dikipe use ande „ordentlichi kherore“.

Mindenfelitike rejackcijontscha upro mindenfelitike keriptscha – sar o putripeskero falo maschkar „Zigani“ taj „Gadsche“ („Parne“). Kada asaj falo ando nord bömitiko Usti nad Labem (Aussig) pal jek soralo upre vrischtschantschago papal bejg lim ulo, o Romengero-falo andar Sfintu Gheorghe andi Rumenija jek falato la dromeskera infrastrukturatar ulo, savo nikas na khelal.

Flogoskeri grupn nisaj cukunftakere bajder dikipeha

Butvar sakothan glajchi atschol. Mindig dschal vasch jek flogoskeri grupn nisaj cukunftakere bajder dikipeha, savi le tschoripestar lek feder resli hi, savi pal o peripe le komunismusistar ojs erschti i buti naschatscha, sava nisaj use gejipe uso sikadipe vaj uso drabano sastipeskero pomoschago hi.

„tschak momentakere upre lajiptscha, nisaj putriptscha“

I kenva anel „tschak momentakere upre lajiptscha, nisaj putriptscha“, pisinel o Tröscher. Tschule kojenca, sar jek khetani fatschuvtschengeri bar Romengere- taj rumenitike- fatschundar ando rumenitiko Ardud vaj o bulgaritiko Romengero-than Stadiona, save o dschene söbst neve kerde taj ande savo on akan jek pradimo usinipeskero nandscharipe bauninen. Projekti sar adala vodinen le genaschenge anglo atscha, saj pharo integracija te kerel hi, saj dur taj saj phaglo ada keripe hi. „15 berscha phari buti sina ada, kaj o lek pharder aun dikiptscha tel ledschim schaj ule taj jek tolerancakero thanoro kerdo schaj ulo“, pisinel le o Tröscher.

Ajgeni taj subjektivi gondi

O ajgeni, subjektivi gondi o reporteri igen dschivdon prik anel. O pisinipe igen informativi hi, loke te genel taj igen schukar aun te dikel, kaj o teksti kipenca hi, save telal i cipa dschan: Fatschuvtscha save asan taj pernange upre tschikane droma naschen, dschuvla save khelen vaj pujste khera rontschengere schelenca pherde parne thode rontschenca anglal taj nojoskere dombi pasche. Sijant hi, kaj o pisiniptscha telal o kipi falinen. Taj butvar o genaschi buteder kipi peske kivaninlahi, save o pisinipe vaj o sikade Romengere- fatreterscha taj pomoschagoschtscha, save butvar baro upre phagipeskero angle tradipe taj sor ari sikralinen, sikan.

„Ada dschivipe, schaj phendo ol, hi jek ladsch la Europake“

Prado atschol meg, soske i kenva „Zigeunerleben“ akardi uli. Kaj o themeskero hiboskero khetanipe Internacijonali Romani Union „Roma“ ojs alav la flogoskera grupnake mangel taj „Zigeuner“ ojs politischi na tschatscho aun dikel. Na mindig latscho lim ule o dijakritische cajchn sar akcentscha taj hatschektscha ando tekst, ham ada tschak afka phendo te ol. Ando tschatschipe vasch jek avro barikanipe dschal, vasch jek and dikipe ande o na schukar vojaschno „Zigeunerleben“. „Ada dschivipe, sar o Tröscher le imar phentscha, hi jek ladsch la Europake“. (volksgruppen.orf.at, Übersetzung: Redaktion dROMa)

Andreas Tröscher:
Zigeunerleben. Romengere pisiniptscha andar ost Europa
Turia+Kant: 2009
ISBN: 978-3-85132-543-0

Comments are closed.