Pujsto tschijipe le gondolipeskere thanestar

März 7th, 2020  |  Published in Geschichte & Gedenken, Rassismus & Menschenrechte

Geschändet: Umgestürztes Sinti-Mahnmal in Salzburg-Leopoldskron (Foto: Radiofabrik)Na prindscharde tetertscha ando ar le kur­­kestar o tik­no gon­­do­­li­­pes­­kero than „Niemals Vergessen“ an­de Leopolds­­kron-Moos (Salzburg) pha­re pujste tschite. Ada pal­gon­do­linel upro ande tscha­pime dschene le „Zigeuner-“ vaj. „Anhaltelager“istar le naci­jo­nal­so­cijalis­ten­dar ando pasche pasch­lo Max­glan. O Sinti taj Roma dschi 1945 ando lo­geri mur­darde ule.

O gondolipeskero than la Salzburger Radiofabrikatar 2010 ando keripe jek EU-ake­re pro­jek­tistar usi doku­men­tacija la logeris­kera histori­jatar ando foro Salzburg ker­do ulo. Jeke dsche­nesko suboton upre pelo o pujsto tschi­jipe le gondo­li­pes­kere tha­nestar. Pala­lal dikipe dsche­nendar i bavlal artscha­pim ol, hot o pujsto tschipe odotar al. I skulptura andar srasta igen pharo hi. O kascht pasche sasto. O pujsto tschi­jipe le gondo­lipekere tha­nestar uso haren­gere aun­sesim ulo. Odola gejng na prin­dscharde teter­tscha ermit­linen. Te poli­tischi aunasta­ripe sina, ada dschi­jakan na prin­dschardo hi.

Hitleriskeri reschiserkija Riefenstahl

O aguno logeri le nacijonalsocijalistendar ande Maxglan te la Hitler reschi­ser­kijatar Leni Riefenstahl te kerel hi. Oj ando haburi bari­kani filmis­keri kerasch­kija andi Germa­nija sina. Lakere filmiske „Tiefland“, savi oj ando 1940 dschi 1942 dranin­tscha taj erscht 1954 telal demokra­tischi situa­cija andi bun­dakeri re­publika ki­setin­tscha, lija oj ando „Dritten Reich“ schta­tisktscha andar i flogos­keri grupn le Romen­dar taj Sinti­jendar. Odola ale te andar o logeri Maxglan an­dar Salzburg. O dsche­ne palo dra­ninipe la SS-atar mur­darde ule. Tschak tschule pal 1945 o lo­gertscha prik dschiv­de, kaj on pa­loda ledschim ule.

Ando terno linaj 1943, 300 ande tschapime dschene le logeristar Maxglan upro pheni­pe le Himm­leristar Au­schwitzate le­dschim ule taj fagasim. Jek tikno falato len­dar ando logeri Lackenbach pele. Cilon le naci­jendar 500.000 Roma taj Sinti opfer­tscha sina, 25.000 len­dar an­dar i Austrija.

Uso foschingiskero keripe dschi adi meg o hango te schu­nel hi o „Maxglaner Zigeuner­marsch“. Niko na dsch­anel, kaj aja dschili ando logeri schaj kerdi uli. Sar ar­ditschol o bibas­talo terd­schi­vipe le Romen­dar taj Sinti­jendar andar Salzburg meg mindi jek tabujis­keri tema hi. Soske meg mindig temtscha andar o pra­dimo dschi­vipe tel dschu­mim on? O nevo gondo­li­pes­kero than upro teme­tischi ande Salz­burg Maxglan jek latscho, ham te jek ga­rudo aunsoc hi, bu­teder na. O than 2008 sen­telim ulo. O ro­dipe le tete­rendar na­schel.

(volksgruppen.orf.at)

Comments are closed.